Türkiye’de 7179 sayılı Askeralma Kanunu’na göre askerlik hizmet süresi, erbaş ve erler için 6 ay, yedek subay ve yedek astsubaylar için 12 aydır. Yani aynı celpte askere giden üç arkadaşın biri er, biri yedek astsubay, biri yedek subay çıkarsa; süre, statü, sorumluluk ve aldığı ücret bakımından bambaşka üç deneyim yaşarlar.
Yedek subay, kabaca “kısa süreli subay” gibi düşünebileceğin bir statüdür. Genellikle 4 yıllık ve üzeri yükseköğretim mezunları arasından, ihtiyaç ve seçim sistemiyle belirlenir. Temel eğitim döneminden sonra asteğmen rütbesiyle göreve başlar, birlik içinde emir veren taraftadır; tim, takım, büro, karargâh gibi birimlerde yönetici pozisyonda görev alır. Hizmet süresi toplam 12 aydır; bunun ilk bölümü eğitim, kalanı kıta hizmetidir. Yedek subay, erlere göre daha yüksek sorumluluk, daha fazla evrak ve komuta yükü taşır; buna karşılık er statüsüne göre çok daha yüksek maaş ve sosyal haklarla görev yapar.
Yedek astsubay ise 2–3 yıllık yüksekokul mezunları başta olmak üzere, belirli eğitim seviyesindeki yükümlüler arasından seçilir ve astsubay statüsünde 12 ay görev yapar. Yedek astsubay, er ve erbaşlarla iç içe çalışan; eğitim, sevk-idare, teknik işler, depo-lojistik, bakım gibi alanlarda köprü roldedir. Rütbe olarak erlerden ve erbaşlardan üsttedir ama subaylardan düşük statüdedir. Günlük pratikte hem “işi yapan” hem “yaptıran” taraftadır; sahada fiilî görev alır, aynı zamanda idari süreçlere dahil olur. Ücret seviyesi yedek subaydan düşük, er statüsünden yüksektir; nöbet, mesai, sorumluluk yoğunluğu ise birliğe göre değişmekle birlikte genelde yüksektir.
Er statüsü ise zorunlu askerlik hizmetinin temel omurgasıdır. Lise, önlisans, lisans fark etmeksizin, sınıflandırma sırasında yedek subay / yedek astsubay adaylığına ayrılmayanların büyük bölümü er veya erbaş olarak silah altına alınır. Er, komutanların verdiği görevleri yerine getiren, nöbet, eğitim, temizlik, içtima, bakım ve her türlü sahadaki işin “yürüten” tarafıdır. Hizmet süresi 6 aydır; isteyen ve şartları uyanlar için bu süreyi 12 aya tamamlayıp ücretli olarak devam etme imkânı vardır, ama zorunlu kısım 6 aydır.
“Kime ne çıkarsa ne değişir?” sorusunun özeti şudur: Yedek subay ve yedek astsubay, er’e göre daha uzun süre askerlik yapar ama bunu bir meslek başlangıcı gibi, maaş ve sorumluluk içeren bir görev olarak yaşar. Er ise daha kısa süre kalır, direkt icracı pozisyondadır; komuta etmez, emir alır. Yedek subay daha çok karar, planlama, evrak ve komuta tarafında; yedek astsubay hem sahada hem idari tarafta; er ise en çok sahada, eğitim ve uygulama tarafındadır.
Seçim tamamen senin elinde değildir; yoklama, eğitim durumu, yapılan sınavlar, mülakatlar ve Türk Silahlı Kuvvetleri’nin o dönemdeki ihtiyacı sonucu statü belirlenir. Bu yüzden “mutlaka yedek subay olayım” ya da “kesin er olayım, çabuk bitireyim” gibi garantiler yoktur. Ama şunu bilmek önemli: Yedek subay / yedek astsubay statüsü daha uzun, daha sorumluluklu; er statüsü daha kısa ama daha yoğun fiziksel ve sahaya dönük bir askerlik deneyimi anlamına gelir. Askere gitmeden önce, hangi statü çıkarsa neyle karşılaşacağını bilmek, hem psikolojik hazırlığını hem de kariyer planını daha gerçekçi kurmana yardımcı olur.
